I. Sultan Murad, 1362'de babasýnýn yerine geçtikten bir kaç ay sonra Edirne'yi aldýðý zaman, büyükbabasýnýn babasý Ertuðrul Gazi'nin Sakarya çevresinde yurt tutmasý üzerinden 131 yýl geçmiþtir. 131 yýlda Sakarya'dan Meriç'e varýlmýþtýr. Bu topraklarýn mühim kýsmý gaza ve cihad yoluyla Hristiyanlardan fethedilmiþ ve Türkleþtirilmiþtir. 1335'ten itibaren Türkiye'nin en güçlü hükümdarý ve lideri olan Sultan Orhan'dan sonra 1362'de Sultan Murad artýk hiç bir Anadolu Türkmen beyliðince münakaþa edilemeyecek bir dereceye eriþerek saltanatýna baþlamýþtýr.

Çeþitli bakýmlardan 29 Mayýs 1453, Ortaçað'ýn sonu sayýlýr. Türk tarihinin en müstesna olayý sayýlarak "Feth-i Mübîn" denilmiþtir. Dünyanýn en büyük kilisesi ve bütün Avrupa'nýn ayakta kalan en eski yapýsý (VI. asýr) olan Ayasofya, camiye çevrildi. Bütün Ortodoks Hristiyanlarýn baþý olan Cihan Patrikliði ilga edilmedi. Bizans Ýmparatorlarýnýn yerine padiþahýn himayesi altýna alýndý. Bu suretle artýk "Fatih" denen 21 yaþýndaki padiþah, Katolik Avrupa'ya cephe aldý ve Hristiyan dininin Katolik mezhebinde birleþmesini önledi. Ýstanbul taht þehri seçildi ve hýzla imarýna baþlandý. Fethin Ýslam ve Hristiyan dünyasýndaki akisleri muazzam oldu. Cihan tarihinin en büyük hâdiselerinden biri olarak telakki edildi.
Osmanlý Cihan Devleti'nin temelleri atýlmýþ oldu. Devlet, 1402'de Yýldýrým Han'ýn býraktýðý güç çizgisini geçti.

Yeni Çað'ýn eþiðinde dünyanýn nüfusu 400 milyon kadardý (275 milyon Asya, 70 milyon Avrupa, 40 Afrika, 15 milyon Amerika).Fatih Sultan Mehmed Han'ýn cihan siyaseti baþlýyordu. Anadolu'da henüz Yýldýrým'ýn býraktýðý Fýrat-Toros çizgisine eriþilmemiþti. Ama Ankara felaketinin bütün yaralarý sarýlmýþtý. Avrupa'da tek baþýna Türkiye'ye karþý gelebilecek devlet mevcut deðildi. Cihan politikasý için denizlere doðru açýlmak ve denizlerde Venedik'in üstünlüðünü mutlaka geçmek icab ediyordu. Türkiye Ýmparatorluðu, iki kýtanýn iki yakasýna öylesine kudret ve azimle yerleþmiþti ki, cihan devleti olmasý, adeta kaçýnýlmaz bir kader, tarihî bir mukadderattý.

Daha anlaþýlabilir bir hesapla bu savaþta Ýtilaf Devletleri'nin 42,7 milyon askeri silah altýna aldýklarýný, bunun karþýsýnda Ýttifak Devletleri'nin 22,9 milyondan fazla asker çýkaramadýklarýný söylemek yeter. Aþaðý yukarý her Ýttifak askerî, iki Ýtilaf askeriyle vuruþmaya mecbur kalmýþtýr. Japonya, Avrupa kara savaþýna katýlmamýþ, ancak büyük donanmasý ile deniz harekatýna girmiþtir.Savaþa giren iki taraf devletlerinin nüfus toplamý 1,170,735,000'i bulmaktadýr. Merkezî imparatorluklara harp ilan eden, fakat fiilen savaþa katýlmayan sürüyle devlet, bu tablolarda bahis mevzuu edilmemiþtir. Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Hindistan ve daha birçok ülke, Ýngiltere'nin; Fas, Cezayir ve daha bir çok sömürge de, Fransa'nýn nüfuslarýna dahildir. Yalnýz sivil halktan - baþta açlýk ve salgýn hastalýk olmak üzere - çeþitli sebeplerden ölenlerin 10 milyonu geçtiði hesaplanmaktadýr.
V. Fransýz Ordusu'nun tamamen bozan Almanlar, Paris yolunun tutmakta gecikmediler. Lüksemburg, Belçika ve Kuzey Fransa iþgal edildi. Bu yýldýrým savaþý, Fransýz ve Ýngilizlerin yýllardan beri hazýrladýklarý savaþ planlarýný tatbike fýrsat vermedi. Üstünlük Almanlarýn eline geçti. Fransýz-Ýngiliz-Belçika kuvvetleri, panik halinde kaçýyorlardý.

6-12 Eylül (1914) Marne ýrmaðý üzerinde yapýlan kanlý çarpýþmalar, Paris'e 30-40 km. kala Almanlarý durdurdu. Bu da, Fransa'nýn yýldýrým savaþýyla bertaraf edilmesi planýný suya düþürdü. Böylece 43 yýllýk Alman genelkurmay planlarý, milyonu geçen müttefik ordularý tarafýndan akim býrakýldý. "Hatasýz kurmay" vasfýný kaybeden von Moltke (Büyük Moltke'nin yeðenidir), Kayzer tarafýndan deðiþtirildi.

Ýþte Türkiye'nin savaþa katýlmasý bu tarihî dönüm noktasýndan, Marne muharebelerinden sonra oldu. O zamana kadar Almanya, muhtemel bir savaþta, yýldýrým harbiyle Fransa'yý tasfiye ettikten sonra bütün gücüyle Rusya'ya yükleneceðine bütün dünyayý inandýrmýþtý. Fakat Marne muharebelerinden sonra, böyle bir þeyin olamayacaðý, savaþýn belirsiz bir süre içine ve Almanya'nýn aleyhine olarak uzayacaðý, kesin þekilde anlaþýldý. Bunu anlayamayan, yalnýz Enver Paþa oldu. Cihan denizlerine, bütün iktisadi imkanlara sahip büyük devletlerle Türkiye'yi hiç de lüzumu yokken savaþa atan Enver Paþa, Meclislere, hükümdara haber vermeden, donanmaya Rus limanlarýný bombardýman emrini veren Enver Paþa.

Tarafsız kalması, Türkiye'ye sonsuz nimetler temin edecekti. Bir defa Boğazları tarafsız da olsa kapatacağından, Rusya gene boğulacaktı. Dünyanın savaştan bitkin çıktığı 1918'de Türkiye, zihinde, hiç yıpranmamış bir ordu ile, Yakındoğu ve Balkanların münakaşasız şekilde en güçlü devleti olacaktı. Akıl almaz insan ve servet harcamayacaktı. 1922'ye kadar süren ve düşman sürülerini Ankara yakınlarına getiren, yüzlerce Türk şehir ve kasabasının mahvolmasıyla neticelenen facialar olmayacaktı. İmparatorluk cebren tasfiye edilmeyecekti. 1945'ten sonra İngiltere ve Fransa nasıl imparatorluklarını kendi iradeleriyle tasfiye ettilerse, Türkiye de öyle yapacaktı. Bu tarihlere kadar Irak, Suudi Arabistan petrollerinden faydalanacaktı. Birçok Türk ülkesi de şüphesiz bu tasfiyede yabancılara geçmeyecekti. Birinci Dünya Savaşı, bütün cihan tarihinin en mühim hadisesidir. Gerçi ateş kudreti ve tahribat bakımından İkinci Cihan Savaşı, ilkini geride bırakmıştır. Fakat dünya düzenine getirdiği değişiklikler, birincisinden fazal değildir. Bu savaş, o zamana kadar tahmin ve tahayyül dahi edilemeyecek büyüklükte askeri kuvvetleri karşı karşıya getirdi. Büyük insan kitleleri, bir cephede yığıldı. Kuvvetler iki tarafta denge halinde olduğu için, yıllarca siperlere kakılıp kaldı. Bu şekilde büyük orduların tahkimat içine yerleşip birkaç km. hatta m.lik yerler için milyonlarca cephane sarfetmeleri, o zamana kadar görülmemiş bir şeydi. Daha önceki her hangi bir savaşta, Birinci Dünya Harbi'nin kızgın bir şekilde geçen birkaç günü içindeki kadar cephane harcanış değildi. Uçak, tank, zırhlı, motorlu vasıtalar, dev toplar, zehirli gaz, amansız denizaltı savaşı, havadan şehirlerin (bu arada İstanbul'un) bombardımanı, bu harbin getirdiği yeniliklerdir. Savaştan sonra dünyanın siyasi haritası değiştiği gibi, ondan çok daha fazla, toplumların bünyeleri tahavvül etti. Savaşın felaketlerinden faydalanan komünizm gibi, her türlü insan haklarını inkar eden kanlı bir rejim, Rusya'ya yerleşti. Başka birkaç ülkede yerleşmesine de ramak kaldı. Milletler, adeta kolektif bir çılgınlığa kapıldılar. Yüzlerce yıllık monarşiler yıkıldı. Osmanoğulları, Habsburglar, Hohenzollernler, Romanoflar gibi ebedî sanılan hanedanlar, iktidardan düştü. Savaştan memnun çıkmayan devletlerde, büyük ölçülerde teşkilatlanmış faşist diktatörler türedi. Almanya, İtalya, İspanya, Macaristan gibi devletlerde görülen bu diktatörlükler, hem komünizme, hem de liberal demokrasilere karşı, amansız bir düşmanlık gösterdiler. İktidar, cihan tarihinde asla görülmemiş bir şekil ve kudrette tek şahısta toplanabildi. Komünist olsun, faşist olsun bu diktatörler, tarihin akla gelebilecek en büyük müstebitlerine, mesela firavunlara rahmet okutacak bir zulüm gücü iktisap edebildiler. Buna rağmen, insanlığın demokrasiye güveni eksilmedi, arttı. Demokrasi, daha iyi uygulandıktan, sosyal adalete daha ağırlık verdikten başka, dünyanın en büyük ve kudretli devleti halini, eskisinden daha çok elde etti. Bugün sayıları 160 kadar olan müstakil devletin tam üçte biri, İngiltere'ye bağlı idi. I. asırda Roma, XVI. Asırda Osmanlı İmparatorlukları neyse, o hale geldi. Dünya nüfusunun en büyük kısmını, şu veya bu şekilde, idare veya nüfuzuna tabi kıltı. Ancak aynı yıllarda, Britanya İmparatorluğu'nda, 6 kıtaya yayılan, Roma ve Osmanlı imparatorluklarından sonra tarihin gördüğü bu üçüncü devamlı cihan devletinde, ilk gerileme, hatta çözülme alametleri belirdi. İngiliz emperyalizmine karşı umumî bir nefret uyandı. Afrika ve Asya devletlerinin çoğu sömürge haline getirilmişti. Afrika'da yalnız Liberya, Asya'da ise sadece Türkiye, Japonya, İran, Siyam, ve kısmen Çin sömürge olmaktan yakalarını kurtarabildiler. İki savaş arası (1918-1939), sömürgeciliğin altın çağı olmasa bile, en büyük sahalara yayıldığı devir olarak tarihe geçti.

Yüzlerce yıllık rejimlerin bir anda iskambil kağıdı gibi yıkılması, toplumların ruhî durumunu değiştirdi. Gelenek ve adetlerin mühim bir kısmı bırakıldı, hatta inkar edildi. İnsanlar nezaket ve terbiyelerini kaybedecek duruma geldiler. Bu buhrandan İkinci Cihan Savaşı çıktı. Taraflar, milyonlarca zayiat verdiler. Dünya, mühim bir aydın tabakadan yoksun kaldı. Bu arada Türkiye'nin zayiatı korkunç oldu. 1911'den 1922'ye kadar devam eden savaşlarda, yüz binlerce Türk öldü; en iyi yetişmiş, Doğu ve Batı kültürlerini nefsinde birleştirmiş bir genç nesil yok oldu. Bilhassa Çanakkale, bir yedek subay savaşı halinde, on binlerce Türk aydınını yok etti. Türkiye bu gerçek aydınların kaybından çok ağır bir darbe yemiş oldu. İçtimaî sarsıntı, uzun zaman halledilemeyecek derecede mühimdi. Türkler, 2200 yıllık tarihlerinin en büyük topyekün felaketine maruz kaldılar. Bu savaş sonunda, Türkiye'nin hiçbir zaman istila yüzü görmemiş en değerli toprakları, Anadolu'nun içerilerine kadar, tahrip edildi. Esasen yeter derecede kötü olan Türk ekonomisi, savaştan tam bir yıkım halinde çıktı. Asrın başlarında 50-100 bin nüfusa ermiş Anadolu şehirlerinde nüfus yarının çok aşağılarına düştü. Nitekim 1927'de yapılan sayım, ancak 13,648,000 nüfus gösterdi. Birinci Cihan Savaşı, Türk milletinin askerlik değerini ve manevî gücünü bir defa daha ortaya çıkarmaktan da geri kalmadı. Bu savaşta kazanılan bazı başarılar, başta Çanakkale olmak üzere, askerlik tarihinin mühim olaylar içinde yer alır. Türk orduları Çanakkale'de, Kafkasya'da, Galiçya'da (Polonya), Makedonya'da, Dobruca'da, Yemen'de, Hicaz'da, Libya'da, Sina ve Filistin'de, Irak'ta, İran'da vuruştular. Başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere, Cevad Paşa, Mersinli Cemal Paşa, Ali İhsan Paşa, Esad Paşa, Şehzade Osman Fuad Efendi (Paşa) gibi üstün değerde birkaç kumandan dışında, Türk ordusunun ancak bir ikisi muktedir ellerdeydi. Kumanda heyeti bazen, tamamen aciz subaylardan müteşekkildi. Teçhizat çok eksikti. Mahrumiyetler büyüktü. Eğer Alman ve Avusturya-Macar orduları derecesinde mükemmel teçhiz edilebilseydi, Türk silahlı kuvvetlerinin başarısı büyük olurdu. Türkiye'nin savaşa germesi üzerine İngiltere, Mısır-Sudan ve Kıbrıs üzerindeki Türk hakimiyetinin son bulduğunu ilan etti. Lozan muahedesi ile bu ülkeleri Türkiye, kesin şekilde bıraktığını kabul etti. Dünyada sanayi, ziraat ve ticarette büyük bir gerilik, bazı ülkelerde geçici bir yokluk hasıl oldu. Bazı bölgeler, nüfustan adeta boşaldı. Şehirlerin hepsinin nüfusunda düşüklük görüldü. Yalnız Birleşik Amerika, savaştan büyük bir zenginlik ve refahla çıktı. Fakat dünyanın en büyük kısmı, ilerleme hızından çok şey kaybetti. Savaştan yenik çıkan dört devletin uğradığı hakaret amiz ve son derece haksız muamele, İkinci Cihan Savaşı'nın gerçek sebebini teşkil etti. Bu haksız muameleye karşı yalnız Türkler baş kaldırdı. Almanlar, Avusturyalılar, Macarlar ve Bulgarlar baş eğdi. Bu devletlerin en değerli toprakları ellerinden alındı.

Harbin son günlerinde "Hakan-ı sabık" denilen II. Abdülhamit (10 Şubat 1918) ve 4 ay 23 gün sonra da kardeşi V. Sultan Mehmed Reşat Han (4 Temmuz 1918) öldüler. II. Abdülhamit'in cenaze merasimi muhteşem oldu. Artık kendisini takdir etmeye ve anlamaya başlayan İttihatçı liderler katıldığı gibi, halk, harbin en açı günlerinde, devrinde huzur, refah ve sulh içindeki yaşadığı eski hükümdarın ardından samimi gözyaşları döktü. 10 yılda ortam, bu derece değişmişti. 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi harbe son verdi. Artık Türkiye tarihinde yeni bir safha başladı. 16 Mart 1920'de Müttefiklerin İstanbul'u işgal etmesi, Meclis-i Mebusan'ı cebren dağıtması ve birçok milletvekilini Malta'ya sürmesi, Türk İmparatorluğu'nun taht şehrini fiilen İngiliz nüfuzuna geçirdi. 23 Nisan 1920'de İstanbul'dan kaçabilen milletvekillerinin iştirakiyle Ankara'da Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığında, Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı ve Milli Mücadele'yi yönetmeye başladı. 1920, hatta 1918 sonundan itibaren, imparatorluk ve cumhuriyet dönemleri tarihi, birbirinin içine girer. 1 Kasın 1922'de Türkiye Büyük Millet Meclisi, saltanatı ilga etti. Ağabeyi Sultan Reşat'ın yerine geçen sonuncu padişah VI. Mehmet Vahdettin, yalnız halife sıfatıyla kaldı ve 16 kasım gecesi İstanbul'u terk etti. Yerine son veliaht-ı saltanat Abdülmecit Efendi, halife oldu. 3 Mart 1924'te Türkiye Büyük Millet Meclisi, halifeliği de kaldırdı. II. Abdülmecit, 101. ve sonuncu İslam halifesi olarak bütün hanedanla beraber Türkiye dışına çıkarıldı. Bu arada 29 Ekim 1923'te yeni rejime ad konularak cumhuriyet ilan edilmişti. Osmanoğulları'ndan gelen hükümdarlar, Ertuğrul Gazi'den VI. Mehmet'e kadar (I. Süleyman ve Sultan Musa da dahil edilmek üzere) 39, yalnız halife olan II. Abdülmecit ile 40 kişidir. Bu suretle saltanatları 1231'den 1924'e kadar 639 yıldır (son 1 yıl, 3 ay 14 günü sadece hilafet). "Halife" sıfatıyla İslam'ın başı titrini ise 407 yıl, 6 ay, 5 gün yalnız 30 kişi taşımıştır. 632 yılından başlayan halifelik müessesesi 1924'te son bulmuş, Osmanoğulları'ndan sonra müessese devam edememiş, böyle bir sıfatı taşıyacak manevi ve maddi gücü haiz hiçbir şahıs ve hanedan bulunamamıştır. Saltanatın düşmesi ile, Türkiye tarihinin ikinci devresi kapanır ve içinde bulunduğumuz üçüncü devre, Cumhuriyet devri başlar.